2

Hoe leef je met de dood?

In Nederland wordt al jaren volop gedebatteerd over het levenseinde. Het gaat dan vooral over euthanasie, de noodzaak van palliatieve zorg en een zelfgekozen dood na een voltooid leven, een debat dat vooral in medische en juridische termen wordt gevoerd. De vraag hoe je met de dood kunt leven blijft onderbelicht. Deze eenzijdigheid doorbreekt Christa Anbeek (1961), hoofddocent aan de Universiteit voor Humanistiek en bijzonder hoogleraar bij het Remonstrants seminarie met haar boek Overlevingskunst, waarin zij stilstaat bij de mogelijke betekenis van het leven in het perspectief van de dood.

In haar boek Overlevingskunst doet Anbeek verslag van haar speurtocht naar ‘een antwoord op de dood’. Die voert haar van de existentiële psychotherapie van de Amerikaanse psychiater Irvin Yalom naar de klassieke levenskunst. Ook vraagt Anbeek zich af of er zoiets bestaat als een vrouwelijke benadering van de tragiek van het bestaan, van dood en eindigheid? Zorgvuldig onderzoekt ze het werk van de auteurs Enquist, Hemmerechts en De Martelaere. Is dood misschien minder dood dan we dachten, zoals de cardioloog Pim van Lommel in zijn spraakmakende boek Eindeloos bewustzijn suggereert? Bestaat er een niet-cerebraal bewustzijn? De bewijslast van de sceptici tegen de stelling van Van Lommel weegt zwaar, concludeert ze.

Anbeek verdiept zich in de lering van boeddhistische denkers over de dood. En als ze in haar boek terugkeert in de westerse wereld confronteert ze de bewondering voor de natuur van Franciscus van Assisi met die van Richard Dawkins.

Christa Anbeek heeft haar boek geschreven als een brief aan haar dochter Roos. Dat maakt het boek tot veel meer dan alleen een zienswijze. Het maakt het tot een uitgesproken existentieel document; tot een zienswijze die aanspreekt.

Christa Anbeek, Overlevingskunst. Leven met de dood van een dierbare. Uitg. Ten Have, 197 blz. Prijs: € 17,90